Richtlijnen rond het gebruik van glijmiddelen bij katheterisatie (EAUN)

Volgens de European Association of Urology Nurses (EAUN) zijn glijmiddelen een essentieel onderdeel van veilige en comfortabele urethrale katheterisatie. In de EAUN-richtlijn “Indwelling catheterisation in adults” (2024) wordt echter duidelijk gesteld dat het gebruik van antiseptische glijmiddelen, zoals chloorhexidine-bevattende gels, niet noodzakelijk is en zelfs beter vermeden kan worden.

Wat zegt de EAUN concreet?

De EAUN benadrukt dat het primaire doel van een glijmiddel is:

• mechanische lubricatie van de urethra

• verminderen van wrijving en trauma

• verbeteren van patiëntcomfort

Daarbij stelt de richtlijn expliciet:

“The lubricant does not need to be antiseptic or anaesthetic.”

Met andere woorden: er is geen noodzaak om chloorhexidine toe te voegen aan een glijmiddel voor katheterisatie

Types glijmiddelen volgens de EAUN

De EAUN onderscheidt vier types wateroplosbare glijmiddelen:

1. Wateroplosbaar (zonder toevoegingen)

2. Wateroplosbaar met chloorhexidine (antisepticum)

3. Wateroplosbaar met lidocaïne/lignocaïne (lokaal anestheticum)

4. Combinaties van bovenstaande

De richtlijn stelt duidelijk dat antiseptische toevoegingen géén bewezen voordeel bieden in het voorkomen van katheter-gerelateerde urineweginfecties, maar wél geassocieerd zijn met:

• mucosale irritatie

• meer pijn en urgency na de procedure

• risico op allergische reacties, inclusief anafylaxie

EAUN-standpunt over chloorhexidine

In lijn met klinische studies en recente farmacovigilantie-waarschuwingen (zoals deze van het BCFI), adviseert de EAUN dat:

• glijmiddelen géén chloorhexidine moeten bevatten bij urethrale katheterisatie

• het infectiepreventie-effect van chloorhexidine intra-urethraal onvoldoende bewezen is

• het potentiële risico (pijn, irritatie, allergie) niet opweegt tegen het beperkte of afwezige voordeel

Dit sluit naadloos aan bij observaties uit de klinische praktijk én onderzoek waaruit blijkt dat chloorhexidine kan bijdragen aan postprocedurele pijn en urgency, zonder reductie van infecties.

Praktische aanbevelingen voor urologische verpleegkundigen volgens EAUN

• Kies bij voorkeur een steriel, wateroplosbaar glijmiddel zonder chloorhexidine

• Gebruik enkel een lokaal anestheticum (lidocaïne/lignocaïne) wanneer dit klinisch aangewezen is

• Vraag altijd actief naar allergieën, zeker bij eerste katheterisatie

• Realiseer je dat infectiepreventie primair berust op aseptische techniek, niet op antiseptische glijmiddelen

• Stem productkeuze af op lokale richtlijnen, maar wees kritisch bij standaardgebruik van chloorhexidine-bevattende gels